Czasy się zmieniły i nikt chyba nie zaprzeczy, że w ciągu ostatnich kilku lat wygląd naszych wnętrz mieszkalnych i biurowych uległ diametralnej zmianie. Drewniane meble i elementy wyposażenia ustąpiły nowym materiałom i przedmiotom, które mają jedną wspólną cechę – w przeważającej większości wykonane są z tworzyw sztucznych. Pożar, który wybucha w tak wyposażonym pomieszczeniu błyskawicznie niesie za sobą śmiertelne zagrożenie. Termiczny rozkład plastikowych elementów mebli, obudów sprzętu RTV, oklein i obić mebli, firanek, żaluzji, wykładzin i tym podobnych przedmiotów znajdujących się w każdym domu bądź biurze powoduje bardzo szybkie powstanie wysokiej temperatury, połączonej z wydzieleniem dużych ilości czarnego, nieprzejrzystego dymu zawierającego silnie toksyczne związki chemiczne.
W takiej sytuacji jedynym sposobem na uniknięcie śmiertelnych ofiar jest szybkie i sprawne przeprowadzenie ewakuacji ludzi. Podkreślam: ludzi, gdyż na ratowanie mienia nie zostaje już zwyczajnie czasu. Najlepszym zaś sposobem na opanowanie sprawnego przeprowadzenia tej czynności są ćwiczenia ewakuacyjne określone w przepisach jako praktyczne sprawdzenie warunków ewakuacji.
Zanim rozpoczną się próbne alarmy ewakuacyjne, należy odpowiednio przygotować do ewakuacji użytkowany obiekt. Nakazuje to zarówno art. 4 ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej (tekst jedn.: Dz. U. z 2009 r. Nr 178, poz. 1380 z późn. zm.), jak i § 4 oraz § 15 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów (Dz.U. Nr 109, poz. 719) – dalej r.o.p.b.
Zgodnie z przywołanymi przepisami, przygotowanie budynku lub obiektu budowlanego do ewakuacji ludzi polega na stworzeniu warunków zapewniających możliwość szybkiego opuszczenia strefy zagrożonej lub objętej pożarem. Warunki te osiągamy przez:
 właściwe wytyczenie dróg, uwzględniające równomierne rozprowadzanie strumieni ewakuowanych ludzi,
 wyposażenie dróg ewakuacyjnych w obowiązkowe lub dodatkowe środki techniczne ułatwiające ewakuację,
 właściwe, zgodne z obowiązującą Polską Normą oznakowanie dróg ewakuacyjnych.
Podstawowym założeniem wyznaczania dróg ewakuacyjnych jest wyznaczanie do tego celu normalnych dróg komunikacyjnych, służących do codziennego poruszania się ludzi, a więc korytarzy, drzwi i klatek schodowych. Nie wolno jest kierować ewakuowanych ludzi na dachy, tarasy oraz w kanały technologiczne, tunele wentylacyjne, na pomosty i podesty instalacyjne itp. Wyznaczając drogę ewakuacyjną, należy przeanalizować liczbę ludzi, którzy będą z niej korzystać i poprzez odpowiednie oznakowanie tak kierować prognozowane strumienie ludzi, aby wszystkie przejścia i dojścia były w miarę możliwości równomiernie wykorzystane. W celu sprawnego wyprowadzenia ewakuowanych ludzi na zewnątrz, jako końcowe wyjścia ewakuacyjne należy wykorzystywać wszystkie znajdujące się wyjścia z budynku, łącznie z tymi, które na co dzień pełnią funkcje pomocnicze czy gospodarcze.
Warunki oraz parametry, jakie muszą spełniać drogi ewakuacyjne, określone są w rozdziale 4 działu VI (§ 236-257) rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz.U. Nr 75, poz. 690 z późn. zm.). Z oczywistych powodów skupimy się tutaj na budynkach kwalifikowanych do kategorii zagrożenia ludzi ZL, gdyż w takich właśnie budynkach przebywają ludzie w liczbie mogącej stwarzać problemy podczas ewakuacji.
Najważniejszymi elementami dróg ewakuacyjnych są przejścia i dojścia ewakuacyjne oraz drzwi i wyjścia ewakuacyjne, których parametry są ściśle określone w wymienionych przepisach budowlanych, stanowiących że:
- maksymalna długość przejścia w pomieszczeniu, mierzona od najdalszego miejsca, w którym może przebywać człowiek, do wyjścia na drogę ewakuacyjną nie może przekroczyć 40 m,
- maksymalna długość dojścia ewakuacyjnego, czyli odległość od wyjścia z pomieszczeń na drogę ewakuacyjną do wyjścia na zewnątrz budynku albo do drzwi klatki schodowej nie może przekroczyć przy jednym dojściu 20 m lub 45 m w przypadku wielu dojść (dla budynków kat. ZL II odpowiednio 10 i 30 m),
- szerokość poziomych dróg ewakuacyjnych oblicza się, przyjmując 0,6 m na 100 osób mogących przebywać na danej kondygnacji, jednak szerokość ta nie może być mniejsza niż 1,4 m,
- wysokość dróg ewakuacyjnych nie może być mniejsza niż 2,2 m, natomiast wysokość przejścia, drzwi lub lokalnego obniżenia – 2 m,
- szerokość wyjścia ewakuacyjnego (drzwi) należy dostosować do liczby ludzi przebywających jednocześnie w pomieszczeniu, przyjmując 0,6 m szerokości wyjścia na 100 osób, lecz nie mniej niż 0,9 m w świetle. Drzwi te w każdym przypadku muszą mieć zapewnioną możliwość otwarcia ich od wewnątrz. Nie mogą to być drzwi obrotowe ani podnoszone. Z zachowaniem pewnych, ściśle określonych warunków, można na drogach ewakuacyjnych stosować drzwi rozsuwane.
W niektórych dokładnie sprecyzowanych przepisami przypadkach (np. przy zastosowaniu stałej instalacji tryskaczowej, urządzeń oddymiających itp.) podane wyżej długości dojść i przejść mogą ulec przedłużeniu. Z uwagi na zapewnienie pełnego bezpieczeństwa, na drogach komunikacji ogólnej, służących celom ewakuacji, zabronione jest stosowanie elementów wykończenia wnętrz wykonanych z materiałów łatwo zapalnych.
Również w celu maksymalnego podniesienia bezpieczeństwa ewakuowanych osób, w pewnych, ściśle określonych przypadkach drogi i wyjścia ewakuacyjne muszą być wyposażone w dodatkowe urządzenia i środki techniczne ułatwiające ewakuację. I tak:
- drzwi pomieszczeń, w których może przebywać jednocześnie więcej niż 300 osób należy wyposażać w urządzenia przeciwpaniczne, czyli montowane na nich specjalne mechanizmy (zamki), umożliwiające łatwe i pewne otwarcie drzwi od wewnątrz pomieszczenia, zgodnie z kierunkiem ewakuacji ludzi bez względu na blokady i zamki, uniemożliwiające otwarcie tych drzwi od zewnątrz,
- wszystkie elektryczne i elektroniczne zamki (sterowane przyciskiem, szyfrowe lub kodowane kartą magnetyczną) powinny mieć konstrukcję przełączającą je w pozycję „otwarte” – w przypadku zaniku energii elektrycznej lub posiadać możliwość natychmiastowego mechanicznego ich otwarcia od wewnątrz pomieszczenia (np. klamką bądź umieszczonym obok nich w specjalnej, oznakowanej gablotce kluczem),
- drogi ewakuacyjne w pomieszczeniach oświetlanych wyłącznie światłem sztucznym (np. piwnice, wewnętrzne korytarze, niewyposażone w okna klatki schodowe itp.) powinny być wyposażone w oświetlenie ewakuacyjne włączające się automatyczne w przypadku zaniku energii elektrycznej. Oświetlenie to powinno być rozmieszczone zgodnie z zasadami określonymi w pkt 2.1 i 2.2 Polskiej Normy PN-N-01256-5:1998 „Znaki bezpieczeństwa, zasady umieszczania znaków bezpieczeństwa na drogach ewakuacyjnych i drogach pożarowych” oraz powinno zapewniać minimalne natężenie 0,5 luxa i załączać się w czasie nie dłuższym niż 2 s po zaniku innych rodzajów oświetlenia elektrycznego). Oświetlenie to musi posiadać niezależne źródło zasilania, np. akumulatory lub automatycznie uruchamiający się agregat prądotwórczy,
- w budynkach zaliczonych do kategorii zagrożenia ludzi korytarze powinny być dzielone na odcinki nie dłuższe niż 50 m za pomocą drzwi dymoszczelnych lub innych urządzeń technicznych zapobiegających rozprzestrzenianiu się dymu,
- wytypowane do ewakuacji klatki schodowe w budynkach średniowysokich, wysokich, wysokościowych i niektórych niskich powinny posiadać urządzenia zapobiegające zadymieniu lub służące do usuwania dymu.
Zgodnie z § 4 ust. 2 pkt 4a r.o.p.b. wszystkie drogi ewakuacyjne muszą być oznakowane zgodnie z obowiązującymi Polskimi Normami. Sprawa prawidłowego ich oznakowania jest na tyle ważna, że należy poświęcić jej oddzielny artykuł.
Na zakończenie należy przypomnieć, że właściwe wytyczenie dróg ewakuacyjnych to nie wszystko. Często zdarza się, że wytyczone drogi w jakiś czas później tracą swą główną cechę, jaką musi być przepustowość. Dotyczy to głównie korytarzy permanentnie zastawianych kserokopiarkami lub chwilowo zbędnymi meblami oraz końcowych, nieużywanych na co dzień, ale zakończonych drzwiami ewakuacyjnymi fragmentów korytarzy zamienianych w zwykłe graciarnie. Dlatego stawianie na drogach ewakuacyjnych jakichkolwiek przedmiotów mogących utrudnić ewakuację oraz zastawianie lub zamykanie drzwi ewakuacyjnych w sposób uniemożliwiający ich natychmiastowe otwarcie jest kategorycznie zabronione.