Polskie Normy

Polskie Normy są normami krajowymi, przyjętymi w drodze konsensu zatwierdzonymi przez krajową jednostkę normalizacyjną, którą jest Polski Komitet Normalizacyjny (PKN), powszechnie dostępnymi, oznaczonymi symbolem PN. Polskie Normy, nazywane także normami technicznymi, wydawane są na podstawie ustawy z dnia 11 września 2002 r. - o normalizacji (Dz. U. Nr 169, poz. 1386 z późn. zm.) – dalej u.o.n., która w art. 5 ust. 3 postanawia, że stosowanie Polskich Norm jest dobrowolne. Jednak już w następnym ustępie stwierdza, że Polskie Normy mogą być powoływane w przepisach prawnych po ich opublikowaniu w języku polskim. Kiedy dobrowolne (czytaj: nieobowiazkowe), kiedy zaś obowiązkowe?
articleImage: Polskie Normy fot. Thinkstock
Każda ustawa i rozporządzenie, dotyczące ochrony pracy, zawierają odesłania do Polskich Norm, a przepisy zawarte w ustawach i rozporządzeniach są prawem obowiązującym. Formalnie Polskie Normy nie są obowiązujące, jednak z chwilą przywołania danej normy (lub norm) w ustawie lub rozporządzeniu stają się obowiązujące na równi z przepisami przywołującej je ustawy lub rozporządzenia.

Szczegółowość norm powoduje, że jedno rozporządzenie może po szczegóły odsyłać do kilkudziesięciu lub więcej Polskich Norm. Przykładem takiego odesłania jest rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 7 kwietnia 2004 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz. U. Nr 109, poz. 1156). W załączniku do rozporządzenia podano wykaz ponad 200 (!) Polskich Norm, do których odsyłają przepisy rozporządzenia.

Z drugiej strony warto zauważyć, że w załączniku podano konkretne numery i tytuły norm, do których odsyła rozporządzenie. Stanowi to pożyteczny dla użytkownika i godny pochwały wyłom w dotychczasowej praktyce niepodawania tych danych i stosowania formułki: “zgodnie z Polskimi Normami”, co często mocno utrudniało ustalenie szczegółowych wymagań, jakie ustawodawca miał na myśli.

Norma jest dokumentem ustalającym - do powszechnego i wielokrotnego stosowania - zasady, wytyczne lub charakterystyki odnoszące się do różnych rodzajów działalności lub ich wyników i mające na celu uzyskanie optymalnego stopnia uporządkowania w określonym zakresie.

Normalizacja krajowa, czyli normalizacja prowadzona na poziomie całego państwa, nie obejmuje działań prowadzonych w poszczególnych branżach lub sektorach gospodarki, na szczeblu lokalnym, na szczeblu stowarzyszeń oraz przedsiębiorstw lub urzędów. Normalizacja prowadzona jest w celu:
1) racjonalizacji produkcji i usług poprzez stosowanie uznanych reguł technicznych lub rozwiązań organizacyjnych;
2) usuwania barier technicznych w handlu i zapobiegania ich powstawaniu;
3) zapewnienia ochrony życia, zdrowia, środowiska i interesu konsumentów oraz bezpieczeństwa pracy;
4) poprawy funkcjonalności, kompatybilności i zamienności wyrobów, procesów i usług oraz regulowania ich różnorodności;
5) zapewnienia jakości i niezawodności wyrobów, procesów i usług;
6) działania na rzecz uwzględnienia interesów krajowych w normalizacji europejskiej i międzynarodowej;
7) ułatwiania porozumiewania się przez określanie terminów, definicji, oznaczeń i symboli do powszechnego stosowania.

W normalizacji polskiej stosuje się następujące zasady:
- jawności i powszechnej dostępności;
- uwzględniania interesu publicznego;
- dobrowolności uczestnictwa w procesie opracowywania i stosowania norm;
- zapewnienia możliwości uczestnictwa wszystkich zainteresowanych w procesie opracowywania norm;
- konsensu jako podstawy procesu uzgadniania treści norm;
- jednolitości i spójności postanowień norm;
- wykorzystywania sprawdzonych osiągnięć nauki i techniki;
- zgodności z zasadami normalizacji europejskiej i międzynarodowej.

Do zadań PKN należy organizowanie i prowadzenie normalizacji krajowej zgodnie z potrzebami kraju, w tym:
1) określanie stanu i kierunków rozwoju normalizacji;
2) organizowanie i nadzorowanie działań związanych z opracowywaniem i rozpowszechnianiem Polskich Norm i innych dokumentów normalizacyjnych, w szczególności przez ankietę powszechną projektów norm (ankieta powszechna jest realizowana przez podawanie do publicznej wiadomości tytułów, terminów zakończenia ankiety oraz miejsca i sposobu udostępniania zainteresowanym treści projektów norm);
3) zatwierdzanie i wycofywanie Polskich Norm oraz innych dokumentów normalizacyjnych;
4) reprezentowanie Rzeczypospolitej Polskiej w międzynarodowych i regionalnych organizacjach normalizacyjnych, uczestnictwo w ich pracach oraz występowanie za granicą w sprawach dotyczących normalizacji;
5) inicjowanie i organizowanie pracy komitetów technicznych do realizacji zadań związanych z opracowywaniem dokumentów normalizacyjnych;
6) organizowanie i prowadzenie działalności szkoleniowej, wydawniczej, promocyjnej i informacyjnej dotyczącej normalizacji i dziedzin pokrewnych;
7) opiniowanie projektów aktów prawnych związanych z normalizacją.

Polskie Normy oraz inne dokumenty normalizacyjne są opracowywane przez Komitety techniczne, powoływane przez Polski Komitet Normalizacyjny. Komitety techniczne realizują powyższe cele poprzez opracowywanie Polskich Norm i innych dokumentów normalizacyjnych w określonych zakresach tematycznych, a także poprzez udział przedstawicieli komitetów technicznych w pracach regionalnych i międzynarodowych organizacji normalizacyjnych.

W skład komitetu technicznego wchodzą specjaliści delegowani przez organy administracji rządowej, organizacje: gospodarcze, pracodawców, konsumenckie, zawodowe i naukowo-techniczne, szkół wyższych i nauki oraz pracownicy PKN, z zachowaniem zasady reprezentatywności wszystkich zainteresowanych określonym zakresem tematycznym, z uwzględnieniem potrzeb gospodarki krajowej. Komitety techniczne powołuje i odwołuje Prezes PKN po zasięgnięciu opinii Rady. Szczegółowe zasady działania komitetów technicznych określają przepisy wewnętrzne PKN.

Nadzór nad Polskim Komitetem Normalizacyjnym sprawuje Prezes Rady Ministrów w zakresie spraw dotyczących:
1) obronności i bezpieczeństwa państwa;
2) realizacji zadań wynikających z podjętej współpracy z organami administracji rządowej;
3) realizacji zadań wynikających z zawartych przez Rzeczpospolitą Polską umów międzynarodowych.

Kodeks dobrej praktyki i racjonalności

Tak więc Polskie Normy są dokumentami opracowanymi i zaakceptowanymi przez jednostkę normalizacyjną, stosowanymi na zasadzie dobrowolności, powszechnie dostępnymi. Każda norma jest zaakceptowana przez wszystkie zainteresowane strony oraz przeznaczona do powszechnego stosowania. Norma ustala parametry lub charakterystyki, określa zasady i wytyczne dotyczące różnej działalności.

W praktyce normy są swoistym kodeksem dobrej praktyki i zasad racjonalnego postępowania przy aktualnym poziomie techniki.

Przy wydawaniu rozporządzeń przez właściwych ministrów podstawowym kryterium przywoływania tych norm jest bezpieczeństwo pracy i użytkowania oraz ochrona życia, zdrowia, mienia i środowiska. Postanowienia normy powinny:
– być oparte na podstawach naukowych oraz danych sprawdzonych pod względem słuszności technicznej, ekonomicznej i użytkowej;
– uwzględniać aktualny stan wiedzy oraz poziom techniki osiągnięty lub możliwy do osiągnięcia w najbliższym czasie;
– być możliwe do realizacji oraz sprawdzalne.
PN określają wymagania i normatywy techniczne, metody badań i sposoby wykonywania innych czynności na etapach projektowania, wytwarzania, odbioru technicznego i eksploatacji oraz certyfikacji wyrobów i usług, a także systemów jakości (np. wg PN-EN 9001) i zarządzania (np. zarządzanie bezpieczeństwem i higieną pracy wg PN-EN 18001).

Normy zharmonizowane

Podczas naszych przygotowań do włączenia się w strukturę Unii Europejskiej pojawiło się pojęcie norm zharmonizowanych. Otóż należy przez to rozumieć normy krajowe wprowadzające normy europejskie, opracowane i zatwierdzone przez europejskie organizacje normalizacyjne na podstawie mandatu udzielonego przez Komisję Europejską, których numery i tytuły zostały opublikowane w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej.

Polska Norma może być kopią normy europejskiej lub międzynarodowej. Unia jest jednak bardzo płodna jeśli chodzi o normy, dlatego w polskiej ustawie o normalizacji znalazł się krótki zapis, mówiący że: Wprowadzenie to może nastąpić w języku oryginału. Wskutek tego mamy część norm, tzw. uznaniowych, oznaczonych skrótem “oryg.”, w których tylko tytuł przetłumaczono na język polski, zawartość zaś pozostała w języku angielskim. Jest to niewątpliwe utrudnienie w korzystaniu z takich norm. Na szczęście ustawodawca zastrzegł, że w przepisach prawnych Polskie Normy mogą być powoływane dopiero po ich opublikowaniu w języku polskim.

Prezes Polskiego Komitetu Normalizacyjnego jest zobowiązany do ogłaszania, co najmniej raz na kwartał, w drodze obwieszczenia, w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski", numerów i tytułów nowo ustanowionych norm zharmonizowanych wraz z tytułami aktów prawnych wdrażających dyrektywy nowego podejścia. W identyczny sposób prezes PKN ogłasza raz na 12 miesięcy, w drodze obwieszczenia, w "Monitorze Polskim" numery i tytuły ustanowionych w danym roku norm zharmonizowanych.

Certyfikaty zgodności z PN

Wyroby spełniające wymagania Polskich Norm mogą być oznaczane, na zasadzie dobrowolności, znakiem zgodności z Polską Normą, ale pod warunkiem uzyskania certyfikatu zgodności upoważniającego do takiego oznaczenia. Wyłączne prawo do wyrażenia zgody na oznaczenie wyrobu znakiem zgodności z Polską Normą przysługuje krajowej jednostce normalizacyjnej, czyli Polskiemu Komitetowi Normalizacyjnemu. Prezes PKN może upoważnić inne jednostki certyfikujące, powołane na mocy odrębnych przepisów, do wydawania certyfikatu zgodności z Polską Normą.
Uzyskanie certyfikatu, jest równoznaczne z uzyskaniem prawa do oznaczenia wyrobu znakiem zgodności z Polską Normą.

Producent lub osoba wprowadzająca wyroby do obrotu może zadeklarować ich zgodność z Polskimi Normami deklaracją zgodności wydaną na własną odpowiedzialność. Wymagania stawiane takiej deklaracji są określone w PN-EN ISO/IEC 17050-1:2005 Ocena zgodności. Deklaracja zgodności składana przez dostawcę. Część 1 i 2: Wymagania ogólne. Jednak deklaracja zgodności nie upoważnia do oznaczenia wyrobu powyższym znakiem zgodności z PN.
System stosowania znaku zgodności z Polską Normą ma na celu promowanie wyrobów o jakości wyznaczonej poziomem wymagań Polskich Norm.

Znakiem zgodności z Polską Normą oznacza się bowiem wyrób spełniający wszystkie wymagania Polskiej Normy lub więcej niż jednej Polskiej Normy. Jeżeli Polska Norma przewiduje podział na klasy i gatunki, znakiem zgodności z Polską Normą oznacza się wyrób wytworzony w najwyższej klasie i gatunku.

Prezes PKN, z własnej inicjatywy lub na wniosek jednostki certyfikującej, po uzgodnieniu z właściwym komitetem technicznym, uznaje, które z Polskich Norm są właściwe do stosowania w systemie certyfikacji na zgodność z Polską Normą. Spełnienie wymagań jest potwierdzane certyfikatem zgodności z Polską Normą, upoważniającym do oznaczania wyrobu znakiem zgodności z PN.

W katalogu PKN norm dotyczących bezpośrednio ochrony pracy i bezpieczeństwa jest kilkaset, ponadto wiele norm pośrednio szczegółowo określa wymagania mające wpływ na bezpieczeństwo człowieka w procesie pracy. Wiele norm dotyczy górnictwa, oraz innych dziedzin gospodarki, jak np.:
– PN-G-03100:1997 Ochrona pracy w górnictwie. Warunki klimatyczne kopalń podziemnych. Wyznaczanie temperatury zastępczej klimatu - w której określono sposób wyznaczania empirycznego wskaźnika dodatniego obciążenia termicznego górników, zwanego temperaturą zastępczą klimatu (tzk), wyznaczanego z pomiarów wartości temperatury "suchej" i "mokrej" oraz średniej prędkości przepływu powietrza w wyrobisku;
– PN-K-11001:1990 Ochrona pracy. Kabina maszynisty lokomotywy elektrycznej dwukabinowej. Podstawowe wymagania bezpieczeństwa pracy i ergonomii;
– PN-T-06580-3:2002 Ochrona pracy w polach elektromagnetycznych częstotliwości 1 do 100 kHz -- Metody badania i oceny warunków pracy;
– PN-EN 165:1994 Ochrona pracy. Środki ochrony indywidualnej pracowników przed niebezpiecznymi i szkodliwymi czynnikami. Klasyfikacja i terminologia;
– PN-EN 292-2:2000, PN-EN 292-1:2000 Ochrona pracy. Maszyny i urządzenia produkcyjne. Ogólne wymagania bezpieczeństwa;
– PN-EN 12464-:2004 Światło i oświetlenie. Oświetlenie miejsc pracy. Część 1: miejsca pracy we wnętrzach.
Edward Kołodziejczyk 08.07.08
Zobacz wszystkie materiały pochodzące z:
Skomentowano 2 razy
Zapisz się na bezpłatny Newsletter BHP

Wyświetlanie listy artykułów

Nie znaleziono żadnych artykułów.
  • Katarzyna Żaczkiewicz IP: *.*.* 13-07-2007
    Bardzo rozsądny pogląd na temat nowego projektu k.k., ale nie byłabym taką optymistką. Będzie większość do uchwalenia zmian w kodeksie, niestety. I ta większośc oczywiście nawet nie przeczyta treści nowelizacji, bo istotnie najważniejsze jest trwanie w koalicji. W konsekwencji zwiększy się liczba osób pozbawionych wolności, a co za tym idzie i w społeczeństwie więcej będzie wyrokowców. Niektórzy z nich nawet już są w rządzie. Pozdrawiam.

    Zamieść odpowiedź Zamieść odpowiedź
  • Jan Trepek IP: *.*.* 12-07-2007
    Zamykać, zamykać!

    Zamieść odpowiedź Zamieść odpowiedź
Średnia ocena artykułu (oddanych głosów: 0)

Aktualności - BHP

Polecane lektury

Polecamy: