1. Zakres
W systemie zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy, ocenę ryzyka zawodowego przeprowadza się w sposób usystematyzowany i postrzega się ją jako proces ciągły, dający podstawy do poprawy warunków pracy. Współudział pracowników w jej przeprowadzaniu może zwiększyć ich zaangażowanie w rozwiązywanie problemów związanych z bhp i wpłynąć na lepszą realizację wynikających z niej działań korygujących i zapobiegawczych. Równocześnie w organizacji zwiększa się świadomość występujących zagrożeń, co jest istotne dla ich skutecznego ograniczenia.
Dla ułatwienia stosowania zawartych w niniejszej normie wytycznych, podano przykładowy sposób oszacowania ryzyka zawodowego związanego z narażaniem na szkodliwe substancje chemiczne występujące w powietrzu na stanowisku pracy oraz podano przykładowy sposób szacowania ryzyka zawodowego związanego z narażeniem na hałas.

W normie podano ogólne wytyczne do postępowania przy przeprowadzaniu oceny ryzyka zawodowego na stanowiskach pracy. Wytyczne te, mogą być stosowane przez wszystkie organizacje, a w szczególności przez organizacje wdrażające systemy zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy zgodne z wymaganiami określonymi w normie PN-N-1801:1999 lub przez organizacje wdrażające systemy zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy wynikające z innych dokumentów normatywnych lub stosujących inne rozwiązania w tym zakresie.
W normie podano ogólne zasady postępowania w każdym etapie oceny ryzyka zawodowego oraz przedstawiono ogólne zasady przygotowania oceny i doboru przeprowadzających ja osób. W normie nie ustanowiono szczegółowych kryteriów oszacowania oceny ryzyka zawodowego oraz wyznaczenia jego dopuszczalności dla poszczególnych czynników występujących w środowisku pracy

2. Pojęcia i definicje
Awaria – zdarzenie powstałe w wyniku niekontrolowanego rozwoju sytuacji w czasie eksploatacji materiału, urządzeń lub instalacji, prowadzące do powstania, natychmiast lub z opóźnieniem, na terenie organizacji lub poza jej terenem, poważnego zagrożenia dla zdrowia ludzkiego i/lub środowiska, takiego jak duża emisja substancji szkodliwych lub niebezpiecznych, pożar, wybuch itp. [PN-N-18001]
Narażenie (ekspozycja) - podleganie oddziaływaniu czynników niebezpiecznych, szkodliwych lub uciążliwych związanych z wykonywaniem pracy [PN-N-18001]. Narażenie jest wyrażanym ilościowo lub jakościowo pojęciem charakteryzującym zagrożenie na stanowisku pracy.
Ocena ryzyka – proces analizowania i wyznaczania ryzyka dopuszczalnego [PN-N-18001].
Ryzyko – kombinacja częstości lub prawdopodobieństwa wystąpienia określonego zdarzenia wywołującego zagrożenie i konsekwencji związanych z tym zdarzeniem [PN-N-18001]. Pojęcie ryzyka zawsze obejmuje dwa elementy: częstość lub prawdopodobieństwo występowania zdarzenia wywołującego zagrożenie i konsekwencje tego zdarzenia.
Ryzyko zawodowe – prawdopodobieństwo wystąpienia niepożądanych zdarzeń związanych z wykonywaną pracą powodujących straty, w szczególności wystąpienia u pracowników niekorzystnych skutków zdrowotnych w wyniku zagrożeń zawodowych występujących w środowisku pracy lub sposobu wykonywania pracy [PN-N-18001].
Środki ochronne - środki ochrony zbiorowej, środki ochrony indywidualnej lub inne środki (techniczne lub organizacyjne), stosowane w celu ograniczenia ryzyka zawodowego [PN-N-18001].
Zagrożenie - stan środowiska pracy mogący spowodować wypadek lub chorobę [PN-N-18001]. Pojęcie ryzyka zawsze obejmuje dwa elementy: częstość lub prawdopodobieństwo występowania zdarzenia wywołującego zagrożenie i konsekwencje tego zdarzenia.
Prawdopodobieństwo – możliwość, szansa wydarzenia się czegoś.
Identyfikacja zagrożeń – ustalenie zagrożeń występujących w środowisku pracy.
Szacowanie ryzyka – nadanie materialnej cechy elementom ryzyka:
– ocena prawdopodobieństwa wystąpienia zdarzenia niebezpiecznego,
– określenie stopnia możliwej straty (konsekwencji związanych ze zdarzeniem.
Wartościowanie ryzyka:
– formułowanie sądu o ryzyku,
– określanie wartości ryzyka według przyjętych kryteriów.

3. Podstawowe cele oceny ryzyka zawodowego
Przeprowadzenie oceny ryzyka ma na celu:
– sprawdzenie czy występujące na stanowiskach pracy zagrożenia zostały zidentyfikowane i czy jest znane związane z nimi ryzyko zawodowe;
– wskazanie zarówno pracownikom i/lub ich przedstawicielom, jak i organom nadzoru kontroli, że przeprowadzono analizę zagrożeń i zastosowano właściwe środki ochronne;
– dokonano odpowiedniego wyboru wyposażenia stanowisk pracy materiałów oraz organizacji pracy;
– ustalenie priorytetów w działaniach zmierzających do eliminowania lub ograniczania ryzyka zawodowego;
– zapewnienie ciągłej poprawy bezpieczeństwa i higieny pracy.
Ocena ryzyka zawodowego odgrywa istotna rolę w procesie monitorowania stanu bezpieczeństwa i higieny pracy, dostarczając informacji niezbędnych do planowania działań korygujących i zapobiegawczych w stosunku do niezgodności zidentyfikowanych w tym procesie

4. Ogólne zasady przygotowania oceny ryzyka
Zaleca się przeprowadzić ocenę ryzyka zawodowego okresowo i zawsze wówczas, gdy wykorzystywane do jego oceny informacje straciły swoja aktualność, a w szczególności w następujących sytuacjach:
– przy tworzeniu nowych stanowisk pracy;
– przy wprowadzaniu zmian na stanowiskach pracy (np. technologicznych lub organizacyjnych);
– po zmianie obowiązujących wymagań, odnoszących się do ocenianych stanowisk pracy;
– po wprowadzeniu zmian w stosowanych środkach ochronnych.

Sposób przeprowadzenia i dokumentowania oceny ryzyka zawodowego zależy przede wszystkim od wielkości organizacji i rodzaju zagrożeń. Zaleca się, aby proces przygotowania do oceny ryzyka zawodowego obejmował:
– zapewnienie zasobów niezbędnych do przeprowadzenia oceny ryzyka zawodowego;
– wyznaczenie odpowiednich osób do przeprowadzenia oceny ryzyka;
– określenie potrzeb szkoleniowych i zapewnienie szkolenia osobom przeprowadzającym ocenę ryzyka zawodowego;
– określenie sposobu dokumentowania wyników oceny ryzyka zawodowego;
– zapewnienie udziału pracowników w ocenie ryzyka zawodowego;
– zapewnianie osobom oceniającym ryzyko zawodowe dostępu do odpowiednich informacji i zasobów (w tym potrzebnych konsultacji i usług);
– przeprowadzenie analizy struktury organizacyjnej w celu sporządzenia wykazu stanowisk pracy;
– określenie sposobu informowania pracowników o wynikach oceny ryzyka zawodowego.

Zaleca się wyznaczenie osoby odpowiedzialnej za planowanie i koordynowanie działań związanych z oceną ryzyka zawodowego w organizacji. Ocena ryzyka zawodowego obejmuje wszystkie stanowiska pracy, zarówno stacjonarne, jak i niestacjonarne. W celu usprawnienia procesu przebiegu oceny ryzyka i skrócenia czasu jej przeprowadzania dopuszcza się, jeżeli to możliwe, wyróżnienie grup stanowisk, na których wykonywane są w tych samych warunkach te same zadania i na których występują te same zagrożenia. Ocena nie musi być wówczas przeprowadzana dla każdego z tych stanowisk z osobna; na ogół wystarczy identyfikacja zagrożeń i ocena ryzyka przeprowadzona dla jednego stanowiska z każdej grupy.

5. Osoby przeprowadzające ocenę ryzyka
Ocenę ryzyka zawodowego przeprowadza zespół (lub zespoły), w skład którego mogą wchodzić pracodawca, pracownicy wyznaczeni przez pracodawcę (w tym osoby kierujące pracownikami) lub/i eksperci spoza organizacji. Zaleca się, aby zespół oceniający ryzyko zawodowe składał się z osób, które:
– znają i rozumieją zasady oceny ryzyka zawodowego,
– mają wiedzę niezbędną do identyfikacji zagrożeń na ocenianych stanowiskach,
– umieją oceniać szkodliwe następstwa występujących zagrożeń.
Dodatkowo zaleca się, aby osoby te potrafiły formułować propozycje działań korygujących i/lub zapobiegawczych prowadzących do eliminowania lub ograniczania ryzyka, a także oceniać ich skuteczność oraz identyfikować problemy, które powinny być rozwiązane z udziałem ekspertów zewnętrznych.

6. Proces oceny ryzyka zawodowego
Ocena ryzyka jest procesem wieloetapowym i może być przeprowadzona „krok po kroku”.



7. Informacje potrzebne do oceny ryzyka zawodowego
Pierwszym krokiem przy wykonywaniu oceny ryzyka zawodowego jest zebranie, jak największej liczby informacji o stanowisku pracy. Są to przed wszystkim informacje na temat:
•lokalizacji stanowisk pracy lub realizowanych na nich zadań;
•osób pracujących na stanowiskach, ze szczególnym uwzględnieniem tych pracowników, dla których ryzyko związane z oddziaływaniem zagrożeń może być większe od przeciętnego;
•stosowanych środków pracy, materiałów technologicznych i wykonywanych operacji technologicznych;
•wykonywanych czynności oraz czasu i sposobu ich wykonywania przez pracujące na stanowisku osoby;
•wypadków i chorób zawodowych, którym uległy pracujące na stanowisku osoby;
•wymagań przepisów prawnych i norm, określających minimalne wymagania bezpieczeństwa i higieny pracy na analizowanych stanowiskach.
Źródłami tych informacji mogą być:
• dane techniczne o wykorzystywanych na stanowisku maszynach i urządzeniach, otrzymane od producenta lub dostawcy;
• procedury technologiczne i instrukcje;
• wyniki pomiarów czynników szkodliwych i niebezpiecznych, a także uciążliwości, występujące na stanowiskach pracy;
• rejestry wypadków i chorób zawodowych,
Poza dokumentacją, cennych informacji o analizowanym stanowisku może dostarczyć:
• obserwacja środowiska pracy i zadań wykonywanych na stanowisku pracy;
• obserwacja przebiegu pracy (sprawdzenie, czy praca jest wykonywana zgodnie z ustalonymi procedurami);
• wywiady z pracownikami na stanowiskach pracy;
• obserwacja czynników zewnętrznych, które mogą wpłynąć na stanowisko pracy (np. prace wykonywane przez pracowników zewnętrznych);
• analiza czynników psychologicznych, społecznych, fizycznych, które mogą wywołać stresy oraz ich związków z organizacją i środowiskiem pracy.
Po zebraniu informacji o stanowiskach pracy przystępuje się do oceny zgodności warunków, występujących na stanowisku pracy z przepisami i zasadami bezpieczeństwa. Do takiej oceny mogą być zastosowane wszelkiego rodzaju listy kontrolne, tzn. gotowe zestawy pytań, umożliwiające sprawdzenie stanu bezpieczeństwa obiektów i procesów. Listy kontrolne służą do identyfikacji zgodności sytuacji występujących w praktyce z istniejącymi standardami.

8. Identyfikacja zagrożeń
Po zebraniu wszystkich potrzebnych danych, należy określić zagrożenia związane z wykonywaniem pracy oraz czynniki szkodliwe i niebezpieczne występujące na stanowisku pracy. Identyfikacja zagrożeń powinna obejmować określenie wszelkich czynników niebezpiecznych, szkodliwych i uciążliwych występujących na stanowisku pracy.
Postanowienia ogólne. W zależności od charakteru działania niebezpieczne i szkodliwe czynniki występujące w procesie pracy dzieli się na następujące grupy:
• fizyczne,
• chemiczne,
• biologiczne,
• psychofizyczne.

Podział fizycznych niebezpiecznych i szkodliwych czynników występujących w procesie pracy
• poruszające się maszyny i mechanizmy,
• ruchome elementy urządzeń technicznych,
• przemieszczające się wyroby, półwyroby i materiały,
• naruszenie konstrukcji,
• obrywanie się mas i brył skalnych ze stropu lub ociosu, tąpnięcia,
• powierzchnie, na których jest możliwy upadek pracujących,
• ostrza, ostre krawędzie, wystające elementy, chropowatość i szerokość wyrobów, urządzeń i narzędzi,
• temperatura powierzchni wyposażenia technicznego i materiałów,
• położenie stanowiska pracy w stosunku do powierzchni ziemi lub podłogi pomieszczenia,
• nieważkość,
• ciśnienie,
• hałas,
• wibracja,
• infradźwięki,
• ultradźwięki,
• temperatura powietrza,
• wilgotność powietrza,
• ruch powietrza,
• jonizacja powietrza,
• oświetlenie
– natężenie,
– luminancja,
– olśnienie,
– kontrast,
– tętnienie strumienia,
• promieniowanie jonizujące,
• promieniowanie laserowe,
• promieniowanie nadfioletowe,
• promieniowanie podczerwone,
• pole elektromagnetyczne,
• pole elektrostatyczne,
• elektryczność statyczna,
• naplecie w obwodzie elektrycznym,
• pyt przemysłowy, aerozole stałe i ciekłe.

Podział chemicznych niebezpiecznych i szkodliwych czynników występujących w procesie pracy
a) w zależności od rodzajów działania na organizm człowieka:
• toksyczne,
• drażniące,
• uczulające,
• rakotwórcze,
• mutagenne,
• upośledzające funkcje rozrodcze;
b) w zależności od sposobów wchłaniania:
• przez drogi oddechowe,
• przez skórę i błony śluzowe,
• przez przewód pokarmowy.

Podział biologicznych niebezpiecznych i szkodliwych czynników występujących w procesie pracy
Biologiczne czynniki obejmują organizmy żywe oraz wytwarzane przez nie substancje i dzieli się je na:
• mikroorganizmy
– bakterie
– wirusy
– riketsje
– grzyby
– pierwotniaki
i wytwarzające przez nie substancje
– toksyny
– alergeny.
• makroorganizmy
– rośliny
– zwierzęta

Podział psychofizycznych niebezpiecznych i szkodliwych czynników występujących w procesie pracy
a) obciążenie fizyczne:
• statyczne,
• dynamiczne;
b) obciążenie nerwowo-psychiczne:
• obciążenie umysłu,
• niedociążenie lub przeciążenie percepcyjne,
• obciążenie emocjonalne.
Podstawa prawna: PN-80 Z-08052

Należy pamiętać o zależności istniejącej pomiędzy występującymi zagrożeniami a czynnikami. Każdemu zagrożeniu można przypisać jeden lub więcej czynników szkodliwych i niebezpiecznych lub też czynniki uciążliwe lub odwrotnie. Na etapie identyfikacji zagrożeń i czynników środowiska pracy należy uwzględniać wszystkie, nawet z pozoru nieistotne zagrożenia i czynniki. Każde bowiem zagrożenie lub czynnik może prowadzić do wypadku lub choroby pracownika.
Dla wszystkich zagrożeń i czynników wytypowanych wcześniej, prowadzenie dalszej analizy i oceny ryzyka zawodowego byłoby utrudnione ze względu na długi czas przeanalizowania wszystkich możliwych wariantów powstania urazów i chorób zawodowych. Dlatego zalecane jest przy prowadzeniu oceny ryzyka, aby skoncentrować się jednak na najistotniejszych zagrożeniach, mogących być przyczyną poważnych urazów lub chorób zawodowych.

9. Oszacowanie ryzyka zawodowego
Oszacowanie ryzyka zawodowego obejmuje przyporządkowanie poszczególnym zagrożeniom elementów ryzyka, tzn. prawdopodobieństwa urazu lub utraty zdrowia i stopnia ich ciężkości.

Tabela 1. Szacowanie ryzyka w skali pięciostopniowej (PN-N-18002:2000)

	Ciężkośćnastępstw
Prawdopodobieństwo	Mała	Średnia	Duża
Małoprawdopodobne	Bardzo małe 1	Małe 2	Średnie 3
Prawdopodobne	Małe 2	Średnie 3	Duże 4
Wysoceprawdopodobne	Średnie 3	Duże 4	Bardzo duże 5

W celu określenia ciężkości następstw i prawdopodobieństwa potrzebne są dane porównawcze. Mogą to być dane statystyczne o wypadkach przy pracy czy chorobach zawodowych lub analizy prowadzone przez fachowców. Należy pamiętać o kierowaniu się zasadą maksymalnych strat, przystępując do oceny ryzyka zawodowego. Zasada ta polega na tym, że wybierać się powinno zawsze najgorszy możliwy wariant zdarzenia.
Ciężkości następstw i wielkości prawdopodobieństwa zgodnie z normą PN-N-18002:2000 podano poniżej w tabelach nr 2 i 3

Tabela 2. Ciężkość następstw zdarzeń wypadkowych

Tabela 3. Prawdopodobieństwo wystąpienia zdarzeń wypadkowych.

Ostatnim elementem oceny ryzyka zawodowego wg normy PN-N-18002:2000 jest określenie jego dopuszczalności. Norma określa, że ryzyko można uznać za dopuszczalne, gdy jego poziom jest bardzo mały, mały lub średni. Gdy oszacujemy ryzyko na poziomie dużym lub bardzo dużym, jest ono niedopuszczalne. Ogólne zasady wyznaczania dopuszczalności ryzyka zawodowego oraz zalecenia dotyczące działań wynikających z oceny tego ryzyka przedstawiono poniżej w tabeli nr 4.

Tabela 4. Ogólne zasady wyznaczania dopuszczalności ryzyka zawodowego oraz zalecenia dotyczące działań wynikających z oceny tego ryzyka


10. Działanie wynikające z oceny ryzyka
Wyniki oceny ryzyka zawodowego stanowią podstawę planowania działań korygujących i zapobiegawczych na stanowiskach pracy. Przy planowaniu i podejmowaniu działań korygujących lub zapobiegawczych w celu eliminacji lub ograniczenia zagrożeń i związanego z nimi ryzyka zawodowego, zaleca się stosować środki ochronne w następującej kolejności:
a) środki techniczne eliminujące lub ograniczające zagrożenia u źródła;
b) środki ochrony zbiorowej;
c) środki organizacyjne i proceduralne (procedury lub instrukcje bezpiecznej pracy);
d) środki ochrony indywidualnej.
Przed realizacją wynikającego z oceny ryzyka zawodowego planu działań korygujących i/lub zapobiegawczych zaleca się dokonać przeglądu tego planu w celu stwierdzenia:
– czy proponowane działania doprowadzą do wymaganego ograniczenia ryzyka zawodowego;
– czy w wyniku realizacji planu nie powstaną nowe zagrożenia;
– czy można wybrać inne, bardziej skuteczne działania;
– co sądzą pracownicy o potrzebie realizacji i skuteczności planowanych działań.
Po zrealizowaniu zaplanowanych działań należy przeprowadzić kolejną ocenę ryzyka zawodowego, umożliwiającą sprawdzenie ich skuteczności.

11. Przykład postępowania przy szacowaniu w skali trójstopniowej ryzyka zawodowego związanego z narażeniem na szkodliwe substancje występujące w powietrzu na stanowiskach pracy
11.1. Wielkości charakteryzujące narażenie
W przypadku występowania szkodliwych substancji chemicznych w powietrzu na stanowisku pracy, wielkościami charakteryzującymi narażenie są odpowiednie wskaźniki narażenia (wyznaczone według PN-89/Z-04008/07). Przyjęto dla nich następujące oznaczenia:
Ps - wskaźnik narażenia umożliwiający ocenę stężenia średniego ważonego dla całej zmiany roboczej; wskaźnikiem tym może być w przypadku pomiarów z zastosowaniem dozymetrii indywidualnej stężenie średnie ważone dla zmiany roboczej (Cw), a w przypadku pomiarów stacjonarnych górna granica przedziału ufności dla średniej rzeczywistej (GG) lub górna granica przedziału ufności dla stężenia średniego ważonego dla całej zmiany roboczej (GGw);
Pch - wskaźnik narażenia umożliwiający ocenę stężeń chwilowych;
Pp - wskaźnik narażenia umożliwiający ocenę stężeń pułapowych.
Wartościami dopuszczalnymi wielkości charakteryzujących narażenie na szkodliwe substancje chemiczne są:
– NDS - najwyższe dopuszczalne stężenie,
– NDSCh - najwyższe dopuszczalne stężenie chwilowe,
– NDSP - najwyższe dopuszczalne stężenie pułapowe.
Wartości te są określone w przepisach prawnych. W przypadku braku określenia tych wartości w przepisach prawnych wartości dopuszczalne określa się z uwzględnieniem opinii odpowiednich ekspertów.

11.2. Oszacowanie ryzyka zawodowego związanego z narażeniem na szkodliwe substancje chemiczne występujące w powietrzu na stanowisku pracy (w skali trójstopniowej)
W ogólnym przypadku ryzyko zawodowe związane z narażeniem na szkodliwą substancję chemiczną występującą w powietrzu na stanowiskach pracy (z wyłączeniem substancji o działaniu rakotwórczym lub prawdopodobnie rakotwórczym), można oszacować w skali trójstopniowej na podstawie wyznaczonych wskaźników narażenia, zgodnie z zasadami przedstawionymi w tablicy 3, punkt 7.4 niniejszej normy. Zastosowanie tych zasad do oszacowania ryzyka zawodowego związanego z narażeniem na szkodliwą substancję chemiczną przedstawiono w formie algorytmu na rysunku

Rysunek 1. Algorytm oszacowania, w skali trójstopniowej, ryzyka zawodowego związanego z narażeniem na szkodliwe substancje chemiczne występujące w powietrzu



1) nierówność ma zastosowanie w przypadku substancji chemicznych, dla których nie określono wartości NDSCh i/lub NDSP
Podany na rysunku 1 ogólny algorytm oszacowania ryzyka zawodowego związanego z narażeniem na szkodliwe substancje chemiczne w powietrzu na stanowiskach pracy nie obejmuje wszystkich przypadków. W razie potrzeby konieczne jest dostosowanie oszacowania do konkretnych warunków. W szczególności uwzględnia się konieczność zmiany oszacowania dla grup pracowników, do których stosuje się szczególne kryteria, jak młodociani, kobiety w ciąży i w okresie karmienia. Dla tych pracowników zatrudnienie w warunkach narażenia na określoną substancję chemiczną może być zabronione, a ryzyko zawodowe związane z narażeniem na tę substancję (niezależnie od wyznaczonej wartości wskaźnika narażenia) jest duże.
W przypadku jednoczesnego oddziaływania kilku substancji chemicznych, oblicza się wartość wskaźnika Ps zgodnie z zasadą sumowania działania toksycznego substancji, określoną w PN-89/Z-04008/07. W tym przypadku porównuje się obliczoną wartość Ps z liczbą 1 lub 0.5.

12. Przykład postępowania przy szacowaniu w skali trójstopniowej, ryzyka zawodowego związanego z narażeniem na hałas na stanowiskach pracy
12.1. Wielkości charakteryzujące narażenie
Narażenie na hałas, jako czynnik o szkodliwym oddziaływaniu na narząd słuchu, można scharakteryzować za pomocą następujących wielkości:
– poziom ekspozycji na hałas odniesiony do 8-godzinnego dnia pracy (LEx.8h), lub odpowiadająca mu dzienna ekspozycja na hałas(EA,8h);
albo, alternatywnie, w przypadku hałasu oddziałującego na organizm człowieka w sposób nierównomierny w poszczególnych dniach w tygodniu:
– poziom ekspozycji na hałas odniesiony do tygodnia pracy (LExw), lub odpowiadająca mu ekspozycja tygodniowa (EA.w);
– maksymalny poziom dźwięku A - LAmax;
– szczytowy poziom dźwięku C –Lcpeak.
Wartości wymienionych wyżej wielkości można wyznaczyć w drodze prognozowania lub pomiarów (wg PN-N-01307:1994). Wartości dopuszczalne tych wielkości są określone w odpowiednich przepisach.

12.2. Oszacowanie ryzyka zawodowego związanego z narażeniem na hałas jako czynnik szkodliwy dla narządu słuchu (w skali trójstopniowej)
Ryzyko zawodowe związane z narażeniem na hałas jako czynnik szkodliwy dla narządu słuchu można oszacować w skali trójstopniowej na podstawie wartości wielkości charakteryzujących narażenie, zgodnie z zasadami przedstawionymi niniejszej normy.

Rysunek 2. Algorytm oszacowania, w skali trójstopniowej, ryzyka zawodowego związanego z narażeniem na hałas jako czynnik szkodliwy dla narządu słuchu



1) określone w przepisach dopuszczalne wartości ze względu na ochronę słuchu,
2) połowy najwyższych dopuszczalnych wartości ze względu na ochronę słuchu.
Podany na rysunku 2 ogólny algorytm oszacowania ryzyka zawodowego związanego z narażeniem na hałas nie obejmuje wszystkich przypadków. W razie potrzeby konieczne jest dostosowanie oszacowania do konkretnych warunków. W szczególności uwzględnia się konieczność zmiany oszacowania dla grup pracowników, do których stosuje się szczególne kryteria, jak np. młodociani, kobiety w ciąży i w okresie karmienia. Dla tych pracowników obowiązują inne wartości dopuszczalne wielkości charakteryzujących zagrożenie, a tym samym inne wartości są przyjmowane do oceny ryzyka zawodowego.
Podany na rysunku 2 algorytm dotyczy oszacowania ryzyka zawodowego utraty słuchu. W przypadku konieczności uwzględnienia wpływu hałasu na możliwość realizacji przez pracownika jego podstawowych zadań, inne są wielkości charakteryzujące hałas i ich wartości dopuszczalne

Tabela 5. Przykład oceny ryzyka wynikającego z narażenia na hałas (kryterium szkodliwości dla narządu słuchu)


Podany przykład nie obejmuje wszystkich przypadków. Wobec określonych grup pracowniczych, np. młodocianych i kobiet w ciąży, obowiązują mniejsze wartości dopuszczalne hałasu (odpowiednio LEX,8h=80dB i LEX,8h=65dB), określone w odrębnych przepisach, i właśnie te wartości należy uwzględnić przy ocenie ryzyka zawodowego związanego z narażeniem na hałas. Również w przypadku oceny hałasu jako czynnika uciążliwego obowiązują inne wartości dopuszczalne, ustalone ze względu na możliwość realizacji przez pracownika jego podstawowych zadań (a więc z uwzględnieniem pozasłuchowych skutków działania hałasu). Przyjmując wartości dopuszczalne równoważnego poziomu dźwięku A, LAeq,Te (odniesionego do dowolnego czasu Te, w którym pracownik przebywa na danym stanowisku pracy), czyli wartości 75, 65 i 55dB (zależnie od rodzaju stanowiska i charakteru pracy), można oszacować ryzyko związane z narażeniem na hałas w podany wcześniej sposób z uwzględnieniem krotności wartości dopuszczalnych. Podobnie można również oceniać ryzyko związane z narażeniem na szczególne rodzaje hałasu, np. infradźwiękowy i ultradźwiękowy, przyjmując za podstawę wartości dopuszczalne określone dla tych hałasów z uwzględnieniem słuchowych i pozasłuchowych skutków ich działania.
Omówiony sposób oszacowania ryzyka zawodowego związanego z narażeniem na hałas, z uwzględnieniem trzystopniowej skali oszacowania (ryzyko duże, średnie, małe) i krotności wartości dopuszczalnych narażenia, jest najczęściej stosowany w praktyce przemysłowej. Ryzyko zawodowe można szacować w skali pięciostopniowej (ryzyko bardzo duże, duże, średnie, małe, bardzo małe).

Tabela 6. Oszacowanie ryzyka wynikającego z narażenia na hałasu i działania korygujące (propozycje)


Wyniki oceny ryzyka zawodowego związanego z narażeniem na hałas, stanowią podstawę planowania działań korygujących i zapobiegawczych na stanowiskach pracy. Ogólne zalecenia dotyczące tych działań podano w tabeli.

Bibliografia
1.PN-N-01307:1994 Hałas - Dopuszczalne wartości parametrów hałasu w środowisku pracy - Wymagania dotyczące wykonywania pomiarów
2.PN-89/Z-04008/97 Ochrona czystości powietrza - Pobieranie próbek - Zasady pobierania próbek powietrza w środowisku pracy i interpretacji wyników
3.PN-80/Z 08052 Ochrona pracy - Niebezpieczne i szkodliwe czynniki występujące w procesie pracy. Klasyfikacja
4.PrPN-EN.1050 Maszyny - Bezpieczeństwo - Zasady oceniania ryzyka
5.PN-IEC 60300-3-9:1999 Zarządzanie niezawodnością - Przewodnik zastosowań - Analiza ryzyka w systemach technicznych.
6.BS 8800:1996 Guide to occupational health and safety management systems Guidance on risk assessment at work, Office for Official Publications of the European Communities, Luxemburg 1996
7.Augustyńska D., Ocena Ryzyka zawodowego wynikającego z narażenia na hałas w świetle przepisów europejskich i krajowych, Bezpieczeństwo Pracy 2002, nr 9, str. 374
8.Materiał pisany pochyłą czcionką wychodzi poza zakres tematyki PN-N-18002.