Strona główna » Wiedza » Praca i zdrowie » Czy wypłacanie przez pracodawcę ekwiwalentu za odzież roboczą i ochronną jest zasadne i czy ma swoje uzasadnienie prawne?

Czy wypłacanie przez pracodawcę ekwiwalentu za odzież roboczą i ochronną jest zasadne i czy ma swoje uzasadnienie prawne?

08.04.09

Komentarz przedstawia i tłumaczy różnice między odzieżą ochronną (jako jednym ze środków ochrony indywidualnej) a odzieżą roboczą. Ponadto omówiona została problematyka ekwiwalentu wypłacanego przez pracodawcę za odzież i obuwie robocze.

articleImage: Czy wypłacanie przez pracodawcę ekwiwalentu za odzież roboczą i ochronną jest zasadne i czy ma swoje uzasadnienie prawne? fot. Thinkstock

I. Uwagi wprowadzające
Obowiązki pracodawcy dotyczące wyposażenia pracowników w środki ochrony indywidualnej, a także w odzież i obuwie robocze normuje:
1) dyrektywa nr 89/654/EWG Rady z dnia 30 listopada 1989 r. w sprawie minimalnych wymagań w dziedzinie bezpieczeństwa i ochrony zdrowia pracowników korzystających z wyposażenia ochronnego (trzecia dyrektywa szczegółowa w rozumieniu art. 16 ust. 1 dyrektywy 89/391/EWG) (Dz. Urz. WE L 393 z 30.12.1989, str. 1 z późn. zm.),
2) rozdział IX działu X ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (tekst jedn.: Dz. U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94 z późn. zm.) - dalej k.p.,
3) rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (tekst jedn.: Dz. U. z 2003 r. Nr 169, poz. 1650 z późn. zm.) – dalej r.b.h.p.,
4) rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 21 grudnia 2005 r. w sprawie zasadniczych wymagań dla środków ochrony indywidualnej (Dz. U. Nr 259, poz. 2173).
Dokonując rozważań dotyczących zasadności wypłacania pracownikom ekwiwalentu za używanie przez nich własnej odzieży i obuwia roboczego, jak i odzieży ochronnej należy wyraźnie podkreślić, że czym innym jest odzież robocza, a czym innym odzież ochronna, która z kolei zaliczana jest do środków ochrony indywidualnej. Rozróżnienie tych pojęć ma kluczowe znaczenie przy wskazaniu czy wypłacanie ekwiwalentu w tym przypadku z punktu widzenia prawa pracy jest dopuszczalne, czy też nie.
Ustawodawca nie zdefiniował w k.p. pojęcia „środki ochrony indywidualnej”. Dlatego też w celu jego zrozumienia należy posiłkować się określeniem zawartym w § 2 pkt 9 r.b.h.p., zgodnie z którym za środki ochrony indywidualnej uważa się wszelkie środki noszone lub trzymane przez pracownika w celu jego ochrony przed jednym lub większą liczbą zagrożeń związanych z występowaniem niebezpiecznych lub szkodliwych czynników w środowisku pracy, w tym również wszelkie akcesoria i dodatki przeznaczone do tego celu. Do środków ochrony indywidualnej nie zalicza się:
- zwykłej odzieży roboczej i mundurów, które nie są specjalnie przeznaczone do zapewnienia bezpieczeństwa i ochrony zdrowia pracownika,
- środków ochrony indywidualnej używanych przez wojsko, policję i inne służby utrzymania porządku publicznego,
- wyposażenia stosowanego przez służby pierwszej pomocy i ratownicze,
- środków ochrony indywidualnej stosowanych na podstawie przepisów Prawa o ruchu drogowym,
- wyposażenia sportowego,
- środków służących do samoobrony lub do odstraszania,
- przenośnych urządzeń do wykrywania oraz sygnalizowania zagrożeń i naruszania porządku publicznego.
Przyjmuje się także, że do środków ochrony indywidualnej nie zalicza się również obuwia roboczego.

II. Odzież i obuwie robocze (nie środki ochrony indywidualnej)
Zgodnie z treścią art. 2377 § 1 k.p. pracodawca jest obowiązany dostarczyć pracownikom nieodpłatnie odzież i obuwie robocze, jeżeli:
– odzież własna pracownika może ulec zniszczeniu lub znacznemu zabrudzeniu,
– ze względu na wymagania technologiczne, sanitarne lub bezpieczeństwa i higieny pracy.
Pracodawca może także ustalić stanowiska, na których dopuszcza się używanie przez pracowników, za ich zgodą, własnej odzieży i obuwia roboczego, spełniających wymagania bezpieczeństwa i higieny pracy. Jeżeli pracownik używa własnej odzieży i obuwia roboczego spełniających warunki wskazane powyżej, pracodawca wypłaca pracownikowi ekwiwalent pieniężny w wysokości uwzględniającej ich aktualne ceny (art. 2377 § 4 k.p.).
Wypłacanie ekwiwalentu pieniężnego w przypadku stosowania przez pracowników własnej odzieży roboczej i obuwia roboczego, które będzie spełniać wymagania bezpieczeństwa i higieny pracy jest zatem jak najbardziej zasadne, ponieważ przepisy prawa pracy wprost dopuszczają taką możliwość. Należy mieć jednak na uwadze, że pracodawca powinien zadbać o to, a zarazem wyegzekwować od pracowników, aby przystępowali oni do pracy w odzieży roboczej. Bezpośredni przełożeni powinni zwracać na to szczególną uwagę, a w przypadku braku odzieży po przystąpieniu na stanowisko pracy zwracać ustne uwagi. Jeśli to nie będzie przynosić właściwego rezultatu, można także nałożyć na pracownika karę porządkową albo nawet w skrajnych przypadkach – zastosować zwolnienie dyscyplinarne na podstawie art. 52 § 1 pkt 1 k.p. z tytułu ciężkiego naruszenia przez pracownika podstawowych obowiązków pracowniczych polegających na nieprzestrzeganiu przepisów oraz zasad bezpieczeństwa i higieny pracy, a także przepisów przeciwpożarowych (art. 100 § 2 pkt 3 k.p.).

III. Odzież ochronna (środki ochrony indywidualnej)
Zgodnie z treścią art. 2376 k.p. pracodawca jest obowiązany dostarczyć pracownikom nieodpłatnie środki ochrony indywidualnej (także odzież ochronną) zabezpieczające przed działaniem niebezpiecznych i szkodliwych dla zdrowia czynników występujących w środowisku pracy oraz informować ich o sposobach posługiwania się tymi środkami. Dostarczone środki ochrony indywidualnej powinny spełniać wymagania dotyczące oceny zgodności.
W przypadku środków ochrony indywidualnej, a więc odzieży ochronnej i obuwia ochronnego niedopuszczalne jest wypłacenie pracownikom ekwiwalentu pieniężnego. Środki te bowiem powinny być wydawane pracownikom w naturze. Przepisy prawa pracy nie przewidują możliwości wypłaty ekwiwalentu pieniężnego w zamian za środki ochrony indywidualnej. Jeżeli w danym zakładzie pracy podczas kontroli pojawi się inspektor pracy i stwierdzi, że pracodawca wypłaca pracownikowi ekwiwalent pieniężny z tytułu używanego przez niego np. obuwia ochronnego, zapewne w wystąpieniu pokontrolnym zobowiąże pracodawcę do zwrócenia pracownikom poniesionych przez nich kosztów z tytułu zakupu obuwia ochronnego we własnym zakresie. Trudno byłoby z tym stanowiskiem inspektora polemizować.

IV. Wnioski końcowe
Jak wskazuje się w piśmiennictwie, terminy wypłacania ekwiwalentu za odzież i obuwie robocze powinny być ściśle związane z przewidywanymi okresami ich używalności. Wypłata ekwiwalentu powinna zatem następować przed upływem okresu używalności odzieży lub obuwia roboczego tak, aby pracownik miał możliwość zakupu odzieży (obuwia) i zastąpienia odzieży (obuwia), która utraciła cechy użytkowe (W. Leszczyński, Obowiązki pracodawców związane z dostarczaniem pracownikom środków ochrony indywidualnej oraz odzieży i obuwia roboczego, Sł. Prac. 2001, nr 11, str. 27).
Środki ochrony indywidualnej oraz odzież i obuwie robocze powierzone pracownikowi przez pracodawcę stanowią własność pracodawcy. Pracodawca
powierza te przedmioty z obowiązkiem zwrotu albo wyliczenia się. Często z uwagi na bardzo dużą fluktuację pracowników w zakładach pracy, zaleca się zawieranie umów o powierzeniu mienia, które miałyby dla pracowników walor czysto psychologiczny i zarazem mobilizujący do rozliczania się z pracodawcą z powierzonego im mienia. Brak tych umów nie zwalnia pracowników z obowiązku wyliczenia się bądź zwrotu przedmiotów stanowiących mienie pracodawcy, ponieważ obowiązek ten wynika już z samych przepisów prawa pracy, ale być może podpisanie przez pracownika dodatkowego dokumentu uświadomi mu rangę odpowiedzialności, którą ponosi z tytułu powierzenia mu odzieży roboczej i ochronnej.

Rekomendacje:
1. W przypadku pracowników, którzy używają własnej odzieży i obuwia roboczego, pracodawca może wypłacać ekwiwalent pieniężny.
2. Ekwiwalentu nie można jednak wypłacać w przypadku zakupu przez pracowników odzieży ochronnej, ponieważ powinna być ona udzielona przez pracodawcę w naturze, co wyraźnie potwierdzają także przedstawiciele Głównego Inspektoratu Pracy.

Magdalena Jaroszewska
Prawnik, specjalista prawa pracy w Kancelarii Prawa Pracy Iwona Jaroszewska-Ignatowska

Artykuł pochodzi z miesięcznika „Praca i Zdrowie”.

 Praca i zdrowie

Więcej na ten temat znajdziesz tu >>> oraz tu >>>

08.04.09
Zobacz wszystkie materiały pochodzące z: Praca i Zdrowie
Skomentowano 0 razy
 
ZOBACZ TAKŻE

  • Zespół powypadkowy może zasięgnąć opinii lekarza

    Obrazek do artykułu: Zespół powypadkowy może zasięgnąć opinii lekarza

    Pracownicy służby bhp dokonujący prawnej kwalifikacji zgłoszonego wypadku, często stają przed wyzwaniem dotyczącym ustalenia rodzaju urazu, jakiego doznał pracownik. Poszkodowany często nie dysponuje żadną dokumentacją medyczną stwierdzającą, jakich... Więcej

  • Pożar w nocnym klubie w Słubicach

    Obrazek do artykułu: Pożar w nocnym klubie w Słubicach

    Jedna osoba została poszkodowana, a 18 ewakuowano w wyniku pożaru w jednym z klubów nocnych w Słubicach w Lubuskiem. Pożar został opanowany – poinformował PAP rzecznik lubuskiej Straży Pożarnej Dariusz Szymura. Więcej

  • Profilaktyczna opieka zdrowotna służby medycyny pracy obejmuje nie tylko pracowników

    Obrazek do artykułu: Profilaktyczna opieka zdrowotna służby medycyny pracy obejmuje nie tylko pracowników

    Zadania służby medycyny pracy wykonują lekarze, pielęgniarki, psycholodzy i inne osoby o kwalifikacjach zawodowych niezbędnych do wykonywania wielodyscyplinarnych zadań tej służby. Przy wykonywaniu czynności zawodowych są niezależni od pracodawców,... Więcej

  • GUS: bezpieczeństwo pracy w Polsce bez zmian

    Obrazek do artykułu: GUS: bezpieczeństwo pracy w Polsce bez zmian

    Jak wynika z danych GUS, w 2016 r. było więcej wypadków przy pracy niż rok wcześniej, jednak różnica ta jest stosunkowo niewielka (wzrost o 0,3 p.p. - czyli 264 zdarzenia). Optymistyczną informacją jest spadek liczby wypadków śmiertelnych o prawie 22... Więcej

  • ROP o poprawie bezpieczeństwa pracy

    Obrazek do artykułu: ROP o poprawie bezpieczeństwa pracy

    Na posiedzeniu Rady Ochrony Pracy, 21 marca br. w siedzibie Centralnego Instytutu Ochrony Pracy – Państwowego Instytutu Badawczego, zaprezentowano raport końcowy z realizacji III etapu programu wieloletniego „Poprawa bezpieczeństwa i warunków pracy”.... Więcej

Zapisz się na newsletter

Polecamy w oficjalnej księgarni
Wolters Kluwer Profinfo.pl

NAJCZĘŚCIEJ CZYTANE