Czy wypłacanie przez pracodawcę ekwiwalentu za odzież roboczą i ochronną jest zasadne i czy ma swoje uzasadnienie prawne?

Komentarz przedstawia i tłumaczy różnice między odzieżą ochronną (jako jednym ze środków ochrony indywidualnej) a odzieżą roboczą. Ponadto omówiona została problematyka ekwiwalentu wypłacanego przez pracodawcę za odzież i obuwie robocze.

articleImage: Czy wypłacanie przez pracodawcę ekwiwalentu za odzież roboczą i ochronną jest zasadne i czy ma swoje uzasadnienie prawne? fot. Thinkstock

I. Uwagi wprowadzające
Obowiązki pracodawcy dotyczące wyposażenia pracowników w środki ochrony indywidualnej, a także w odzież i obuwie robocze normuje:
1) dyrektywa nr 89/654/EWG Rady z dnia 30 listopada 1989 r. w sprawie minimalnych wymagań w dziedzinie bezpieczeństwa i ochrony zdrowia pracowników korzystających z wyposażenia ochronnego (trzecia dyrektywa szczegółowa w rozumieniu art. 16 ust. 1 dyrektywy 89/391/EWG) (Dz. Urz. WE L 393 z 30.12.1989, str. 1 z późn. zm.),
2) rozdział IX działu X ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (tekst jedn.: Dz. U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94 z późn. zm.) - dalej k.p.,
3) rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (tekst jedn.: Dz. U. z 2003 r. Nr 169, poz. 1650 z późn. zm.) – dalej r.b.h.p.,
4) rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 21 grudnia 2005 r. w sprawie zasadniczych wymagań dla środków ochrony indywidualnej (Dz. U. Nr 259, poz. 2173).
Dokonując rozważań dotyczących zasadności wypłacania pracownikom ekwiwalentu za używanie przez nich własnej odzieży i obuwia roboczego, jak i odzieży ochronnej należy wyraźnie podkreślić, że czym innym jest odzież robocza, a czym innym odzież ochronna, która z kolei zaliczana jest do środków ochrony indywidualnej. Rozróżnienie tych pojęć ma kluczowe znaczenie przy wskazaniu czy wypłacanie ekwiwalentu w tym przypadku z punktu widzenia prawa pracy jest dopuszczalne, czy też nie.
Ustawodawca nie zdefiniował w k.p. pojęcia „środki ochrony indywidualnej”. Dlatego też w celu jego zrozumienia należy posiłkować się określeniem zawartym w § 2 pkt 9 r.b.h.p., zgodnie z którym za środki ochrony indywidualnej uważa się wszelkie środki noszone lub trzymane przez pracownika w celu jego ochrony przed jednym lub większą liczbą zagrożeń związanych z występowaniem niebezpiecznych lub szkodliwych czynników w środowisku pracy, w tym również wszelkie akcesoria i dodatki przeznaczone do tego celu. Do środków ochrony indywidualnej nie zalicza się:
- zwykłej odzieży roboczej i mundurów, które nie są specjalnie przeznaczone do zapewnienia bezpieczeństwa i ochrony zdrowia pracownika,
- środków ochrony indywidualnej używanych przez wojsko, policję i inne służby utrzymania porządku publicznego,
- wyposażenia stosowanego przez służby pierwszej pomocy i ratownicze,
- środków ochrony indywidualnej stosowanych na podstawie przepisów Prawa o ruchu drogowym,
- wyposażenia sportowego,
- środków służących do samoobrony lub do odstraszania,
- przenośnych urządzeń do wykrywania oraz sygnalizowania zagrożeń i naruszania porządku publicznego.
Przyjmuje się także, że do środków ochrony indywidualnej nie zalicza się również obuwia roboczego.

II. Odzież i obuwie robocze (nie środki ochrony indywidualnej)
Zgodnie z treścią art. 2377 § 1 k.p. pracodawca jest obowiązany dostarczyć pracownikom nieodpłatnie odzież i obuwie robocze, jeżeli:
– odzież własna pracownika może ulec zniszczeniu lub znacznemu zabrudzeniu,
– ze względu na wymagania technologiczne, sanitarne lub bezpieczeństwa i higieny pracy.
Pracodawca może także ustalić stanowiska, na których dopuszcza się używanie przez pracowników, za ich zgodą, własnej odzieży i obuwia roboczego, spełniających wymagania bezpieczeństwa i higieny pracy. Jeżeli pracownik używa własnej odzieży i obuwia roboczego spełniających warunki wskazane powyżej, pracodawca wypłaca pracownikowi ekwiwalent pieniężny w wysokości uwzględniającej ich aktualne ceny (art. 2377 § 4 k.p.).
Wypłacanie ekwiwalentu pieniężnego w przypadku stosowania przez pracowników własnej odzieży roboczej i obuwia roboczego, które będzie spełniać wymagania bezpieczeństwa i higieny pracy jest zatem jak najbardziej zasadne, ponieważ przepisy prawa pracy wprost dopuszczają taką możliwość. Należy mieć jednak na uwadze, że pracodawca powinien zadbać o to, a zarazem wyegzekwować od pracowników, aby przystępowali oni do pracy w odzieży roboczej. Bezpośredni przełożeni powinni zwracać na to szczególną uwagę, a w przypadku braku odzieży po przystąpieniu na stanowisko pracy zwracać ustne uwagi. Jeśli to nie będzie przynosić właściwego rezultatu, można także nałożyć na pracownika karę porządkową albo nawet w skrajnych przypadkach – zastosować zwolnienie dyscyplinarne na podstawie art. 52 § 1 pkt 1 k.p. z tytułu ciężkiego naruszenia przez pracownika podstawowych obowiązków pracowniczych polegających na nieprzestrzeganiu przepisów oraz zasad bezpieczeństwa i higieny pracy, a także przepisów przeciwpożarowych (art. 100 § 2 pkt 3 k.p.).

III. Odzież ochronna (środki ochrony indywidualnej)
Zgodnie z treścią art. 2376 k.p. pracodawca jest obowiązany dostarczyć pracownikom nieodpłatnie środki ochrony indywidualnej (także odzież ochronną) zabezpieczające przed działaniem niebezpiecznych i szkodliwych dla zdrowia czynników występujących w środowisku pracy oraz informować ich o sposobach posługiwania się tymi środkami. Dostarczone środki ochrony indywidualnej powinny spełniać wymagania dotyczące oceny zgodności.
W przypadku środków ochrony indywidualnej, a więc odzieży ochronnej i obuwia ochronnego niedopuszczalne jest wypłacenie pracownikom ekwiwalentu pieniężnego. Środki te bowiem powinny być wydawane pracownikom w naturze. Przepisy prawa pracy nie przewidują możliwości wypłaty ekwiwalentu pieniężnego w zamian za środki ochrony indywidualnej. Jeżeli w danym zakładzie pracy podczas kontroli pojawi się inspektor pracy i stwierdzi, że pracodawca wypłaca pracownikowi ekwiwalent pieniężny z tytułu używanego przez niego np. obuwia ochronnego, zapewne w wystąpieniu pokontrolnym zobowiąże pracodawcę do zwrócenia pracownikom poniesionych przez nich kosztów z tytułu zakupu obuwia ochronnego we własnym zakresie. Trudno byłoby z tym stanowiskiem inspektora polemizować.

IV. Wnioski końcowe
Jak wskazuje się w piśmiennictwie, terminy wypłacania ekwiwalentu za odzież i obuwie robocze powinny być ściśle związane z przewidywanymi okresami ich używalności. Wypłata ekwiwalentu powinna zatem następować przed upływem okresu używalności odzieży lub obuwia roboczego tak, aby pracownik miał możliwość zakupu odzieży (obuwia) i zastąpienia odzieży (obuwia), która utraciła cechy użytkowe (W. Leszczyński, Obowiązki pracodawców związane z dostarczaniem pracownikom środków ochrony indywidualnej oraz odzieży i obuwia roboczego, Sł. Prac. 2001, nr 11, str. 27).
Środki ochrony indywidualnej oraz odzież i obuwie robocze powierzone pracownikowi przez pracodawcę stanowią własność pracodawcy. Pracodawca
powierza te przedmioty z obowiązkiem zwrotu albo wyliczenia się. Często z uwagi na bardzo dużą fluktuację pracowników w zakładach pracy, zaleca się zawieranie umów o powierzeniu mienia, które miałyby dla pracowników walor czysto psychologiczny i zarazem mobilizujący do rozliczania się z pracodawcą z powierzonego im mienia. Brak tych umów nie zwalnia pracowników z obowiązku wyliczenia się bądź zwrotu przedmiotów stanowiących mienie pracodawcy, ponieważ obowiązek ten wynika już z samych przepisów prawa pracy, ale być może podpisanie przez pracownika dodatkowego dokumentu uświadomi mu rangę odpowiedzialności, którą ponosi z tytułu powierzenia mu odzieży roboczej i ochronnej.

Rekomendacje:
1. W przypadku pracowników, którzy używają własnej odzieży i obuwia roboczego, pracodawca może wypłacać ekwiwalent pieniężny.
2. Ekwiwalentu nie można jednak wypłacać w przypadku zakupu przez pracowników odzieży ochronnej, ponieważ powinna być ona udzielona przez pracodawcę w naturze, co wyraźnie potwierdzają także przedstawiciele Głównego Inspektoratu Pracy.

Magdalena Jaroszewska
Prawnik, specjalista prawa pracy w Kancelarii Prawa Pracy Iwona Jaroszewska-Ignatowska

Artykuł pochodzi z miesięcznika „Praca i Zdrowie”.

 Praca i zdrowie

Więcej na ten temat znajdziesz tu >>> oraz tu >>>

08.04.09
Zobacz wszystkie materiały pochodzące z: Praca i Zdrowie
Skomentowano 0 razy
Zapisz się na bezpłatny Newsletter BHP

Wyświetlanie listy artykułów

Nie znaleziono żadnych artykułów.

Aktualności - BHP

Polecane lektury

Polecamy: